Les 12: Ruimtelijke conversaties

Afgelopen oktober bezocht de Stadsklas Hoog Catharijne! Iedereen kent deze plek waar treinen, perrons, tassen, winkels, broodjes, vogels, kaartjes, tegels, bruggen, roltrap, kranten, reizen, licht, geluiden, automaten, geuren, snelheden, schoenen, etalages, camera’s, hekken, deuren, muizen, aanbiedingen, terrassen, vuilnisbakken, kippen, kruiden, blikken en zoveel meer samenkomen. Oneindige verlangens vullen de ruimte van Hoog Catharijne. Niet netjes geordend, maar chaotisch op elkaar botsend en soms strijdend om de beschikbare ruimte. En de mensen bewegen daar tussendoor, kijkend, luisterend, rennend, ordenend, zoekend, organiserend, pratend.

Stel dat je een ruimte niet vanuit het perspectief van jezelf als mens bekijkt, maar vanuit het perspectief van de dingen; een prullenbak, een camera, een informatiebord, een gebouw of een daktuin. Wat voor ruimte zie je dan? En welke mogelijkheden om haar in beweging te brengen en te verbeteren? Deze oefening stond centraal tijdens Stadsklas 12, waarin we onder meer werden ingewijd in de geheimen van de Kippenclub en samen een tijdelijk Parlement van de Dingen hebben gevormd.

Vanuit verschillende disciplines lieten de gidsen, ontwerper Ester van de Wiel en theatermaker Lotte van den Berg, zien hoe ruimte communiceert. Ze kiezen in hun werk voor ongebruikelijke plekken en methodes die tegelijkertijd verwarrend zijn en inzicht bieden. Lotte liet deelnemers de ruimte ervaren volgens de gespreksmethode Parlement van de Dingen, dat geïnspireerd is op het pleidooi van de Franse socioloog Bruno Latour voor het recht van het object. Ester gidste de deelnemers langs de achterkanten van Hoog Catharijne en liet zien wat ervoor nodig is om bestaande ruimte anders te zien en te gebruiken.

De dag vond plaats in het décor van Hoog Catharijne, een van de meest vervreemdende ruimtes die ons land rijk is. Een veelvormig beest, een multifunctionele megastructuur, permanent in transitie, waar dagelijks duizenden mensen doorheen lopen. Mensen die dachten Hoog Catharijne te kennen hadden het mis. De Stadsklas nam ons mee naar plekken die we nooit eerder zagen, waar we achteloos aan voorbij gingen, en liet dingen zien die niet voor zichzelf spraken. Na deze Stadsklas zal Hoog Catharijne nooit meer dezelfde zijn.

Lees hier de terugblik op de twaalfde Stadsklas door Archined! 

Beeldverslag

Onder Hoog Catharijne met Ester van de Wiel. (foto Jannes Linders)
Ondergrondse tour met Ester van de Wiel. (foto Jannes Linders)
jhml1610-9415
Hoog Catharijne backstage. (foto Jannes Linders)
STROOM; stadsklas; Hoog Catharijne; Utrecht;
Op pad door Hoog Catharijne. (foto Jannes Linders)
jhml1610-9375
Op het dak. (foto Jannes Linders)
jhml1610-9618
Lotte van den Berg introduceert het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)
jhml1610-9671
Het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)
STROOM; stadsklas; Hoog Catharijne; Utrecht;
Het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)
Het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)
Het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)

Ester van de Wiel

Ester is ontwerper en curator van de publieke ruimte. Ze onderzoekt, ontwerpt en test de publieke ruimte in samenwerking met zowel professionals als amateurs. De schaal van de projecten varieert van klein tot groot; het karakter van onderzoek tot realisatie. Het zoeken binnen de overgereguleerde stad naar de kansen voor avontuur, experiment en vrij spel is een belangrijke drijfveer. Op het dak van Hoog Catharijne realiseerde ze in 2014 de Tuinfabriek in het kader van Call of the Mall, waarmee ze het grootste voedselproducende dak van Nederland wilde creëren. De Tuinfabriek functioneert nog steeds dankzij medewerking van toegewijde bewoners en werknemers.

Hoog Catharijne
De Tuinfabriek.

Lotte van den Berg

Lotte gebruikt de theatrale vorm om verhoudingen tussen mensen zichtbaar te maken, niet alleen binnen de muren van het theater, maar ook daarbuiten. Ze werkt in de publieke ruimte van steden over de hele wereld om juist daar zichtbaar te maken wat al is. Beelden, bewegingen en scènes worden met aandacht voor het detail teruggebracht tot de essentie. Momenteel werkt ze met Building Conversation, een collectief van kunstenaars en aanverwanten, aan de ontwikkeling van de gesprekken. Vanuit een grote interesse voor gesprekstechnieken uit verschillende culturen en vanuit een nieuwsgierigheid naar de werking van het gesprek als plek voor ontmoeting, startten ze een onderzoek met de centrale vraag: ‘Hoe spreken we met elkaar en hoe zouden we met elkaar kunnen spreken?’.

agoraphobia
Agoraphobia (Pleinvrees) van Lotte van den Berg.

Zowel Ester als Lotte werken tijdens deze Stadsklas door op hun ervaringen in Hoog Catharijne tijdens Call of the Mall (2013), een project van stichting Kunst in het Stationsgebied.

theepot-verdwijnt-van-hoog-catharijne
Theepot van Lily van der Stokker op Hoog Catharijne.
Lees verder

Amsterdam

Les 1: The medium is the message

Hoe maak je je project zichtbaar en gehoord? Door onafhankelijk van wat hip is of actueel, maar juist vanuit een intrinsieke behoefte, een onderwerp, aanpak of plek te agenderen en er op een activistische, betrokken manier kennis over verspreiden op daarvoor geëigende plaatsen.

Onder leiding van

Golfstromen
Mariska van den Berg

Mariska van den Berg en Joop de Boer en Jeroen Beekmans van het blog Pop-Up City publiceren allebei over de stad. Mariska richtte zich op stedelingen die de stad naar hun hand zetten en beschreef deze ontwikkeling als een niet perse nieuwe, maar wel om vernieuwing vragende beweging. De vernieuwing zal gaan plaatsvinden in de manier waarop de stad vormkrijgt en vraagt dus ook om beweging aan de kant van de instituten, ontwikkelaars en overheden. Naast onderzoeker en schrijver, is Mariska ook betrokken bij Urbaniahoeve, een social design-lab voor stadslandbouw. Joop en Jeroen berichten op hun blog bijna dagelijks over kleine en grote ontwikkelingen in steden over de hele wereld. In het boek Pop-Up City: City-Making in a Fluid World dat half mei verschijnt voorzien ze deze ontwikkelingen van een bredere context.

Stadsklas #1

Communicatie is altijd een onlosmakelijk deel van stedelijke ontwikkeling geweest, maar het zijn nu steeds vaker bewoners en initiatiefnemers die tactisch de media bespelen en zo hun belang op de agenda van de stad weten te krijgen. Zij hebben goed begrepen dat hoe er over gesproken wordt, minstens zo belangrijk is als waar over gesproken wordt. Door erover te schrijven en te berichten via een campagne, blog of publicatie wordt al invloed uitgeoefend en draagvlak gecreëerd. De taak voor een nieuwe generatie stedenbouwers is dan ook om deze vorm van activistisch agenderen te leren.

Stadsklas #1

Op 16 mei 2014 streek de Stadsklas neer in de Tolhuistuin op Amsterdam Noord — op zichzelf ook een goed voorbeeld van een project met agendastellende activiteiten. Deze dag worden diverse best practices bezocht en laat buurtblogger Luc Harings zien hoe hij als individu via zijn blog ilovenoord.nl een agenderende rol heeft gespeeld.

Verslagen van deze dag

Lees de artikelen op gebiedsontwikkeling.nu, de Architect, Stadslente en HRzone.

Rotterdam

Les 2: Plek maken, plek zijn

Hoe versterk je een plek? Door persoonlijke aanwezigheid en betrokkenheid te zien als essentiële investering en een sleutelrol te spelen bij de organisatie van het veranderingsproces, door kennis, vaardigheden en mensen aan de plek te binden en diverse netwerken aan te boren.

Onder leiding van

ZUS
Hans Karssenberg (Stipo)

De hybride praktijk van architectenbureau ZUS laat zich niet laat vastpinnen op één positie. Het bureau werkt autonoom en toegepast, is pragmatisch en idealistisch, praktisch en theoretisch, politiek-strategisch en publiek-geëngageerd, werkt klein-en grootschalig en maakt zowel programma als ruimte. Stipo koppelt als ‘publieke ontwikkelaar’ de eigen visie op de stad aan concrete ontwikkeling en is zo actief als speler in de stad, maar ook als adviseur en kennisontwikkelaar. Hun aanpak kenmerkt zich door een benadering van de stad als geheel en het verbinden van een ruimtelijke, sociale, economische en culturele strategie.

Stadsklas #2

ZUS en Stipo werken aan de uiteinden van de Luchtsingel die zich uitstrekt vanaf het Schieblock tot op het voormalige station Hofplein. Het Schieblock is afgelopen jaren het symbool geworden van een alternatieve stedenbouw die opereert op basis van wat er is en niet op basis van een generiek model. Zoho staat model voor een thematische aanpak van leegstand en verloedering in een gebied door in te zetten op innovatie en (in dit geval) de maakindustrie: door leren, verbinden en creëren. Routes en adressen maken, denken vanuit de keten, events organiseren en programma in de plinten zijn een paar voorbeelden van strategieën die beide bureaus hanteren. Experimenteren en testen horen daar ook bij.

Stadsklas #2 Stadsklas #2

Op 22 mei 2014 zullen Schieblock en Zoho plaats bieden aan de Stadsklas. ZUS en Stipo maken deelnemers deelgenoot van de vaardigheden die nodig zijn om een plek te versterken en ze laten zien hoe de plek vormkrijgt.

Den Haag

Les 3: Resource City

Hoe kan ondernemerschap bijdragen aan de ontwikkeling van de stad en hoe kan de stad daarvoor zelf de bron zijn? Vanuit haar ervaring in de Binckhorst in Den Haag leert Sabrina Lindemann hoe je dat inhoudelijk, organisatorisch en financieel aanpakt. De dag eindigt met een avondlezing van Asli Kiyak Ingin (o.v.).

Onder leiding van

Sabrina Lindemann
Asli Kiyak Ingin

Kunstenaar en urban curator Sabrina Lindemann nestelt zich vaak langdurig in gebieden waar ze werkt. Dat deed ze gedurende acht jaar in de Haagse wijk Transvaal, waar ze de leegstand die met de transformatie van het gebied gepaard ging, benutte voor hotelkamers en een programma over het belang van de tussentijd. Sinds twee jaar is ze gevestigd in de Besturing in de Binckhorst en maakt ze een programma gericht op duurzame ontwerpoplossingen die de economische en sociaal-culturele structuur van het gebied versterken en verrijken. Het benutten van de bestaande kwaliteiten en potenties, toevoegen van verbeeldingskracht en inzet van lokale kennis en expertise zijn daarin leidend.

Stadsklas #3

De Binckhorst is een 130 hectare groot binnenstedelijk bedrijventerrein in Den Haag. Het gebied is vooral bekend geworden door de auto-, bouw-en papierindustrie, waarvoor in de toekomstplannen van de gemeente Den Haag lange tijd geen plek meer was. Nu die plannen als gevolg van de economische crisis van tafel zijn, mag het gebied zich organisch ontwikkelen. Hoe dat precies moet, wordt al doende uitgevonden. Sabrina Lindemann ontwikkelde, samen met anderen, een aantal projecten om deze ontwikkeling vorm te geven vanuit de mogelijkheden die het gebied zelf biedt. Met het speciale bier De Binckse Belofte geeft ze smaak aan het gebied, met Autonie beziet ze de toekomst vanuit het perspectief van de auto en Resource City benut de diverse stromen in het gebied, van afval en mensen tot voedsel en verkeer.

Stadsklas #3

Deelnemers aan de Stadsklas krijgen niet alleen een kijkje achter de façades van dit industriegebied, ze zien ook hoe ontwikkeling op de schaal van een gebied tegelijkertijd complex en kansrijk is. Sabrina Lindemann laat zien hoe het gebied zelf de bron kan zijn voor een gebiedsonderneming en betrekt deelnemers bij de vraag wanneer een cultureel project een onderneming wordt.

Verslagen van deze dag

Lees de artikelen van HRzone en de Architect.

Arnhem

Les 4: Hard kijken

Hoe scan je onafhankelijk en onbevooroordeeld een situatie zonder daar meteen de eigen ambities op te projecteren? In Arnhem laten kunstenaars Hans Venhuizen en Melle Smets deelnemers zien hoe de vaardigheiden ‘hard kijken’ en ‘jongleren met vage vondsten’ behulpzaam kunnen zijn bij het onderzoeken van stedelijke of regionale identiteit. Dat doen ze aan de hand van onder andere Kamp Koningsweg Noord. Kunstenaar Hans Jungerius treedt op als side-kick.

Onder leiding van

Hans Venhuizen
Melle Smets

Melle Smets ontwikkelde (samen met Hans Jungerius) de vaardigheid hard kijken, die hij onder meer toepaste in de Haagse Binckhorst, Leidsche Rijn en het Ghanese Suame Magazine. Met Melle mee kijken betekent dat je meer ziet dan je op het eerste gezicht voor mogelijk had gehouden: een museale wereld langs de snelweg, een dorp in een winkelcentrum, een autowerkplaats op een vuilnisbelt. De werkwijze van Hans Venhuizen is hieraan verwant, maar richt zich meer op het filteren en benoemen van zogenaamde fenomenen: zaken die de potentie hebben om een rol te spelen in het toekomstige ruimtelijke veranderingsproces. Beide kunstenaars hebben een voorliefde voor plekken en situaties waar de kwaliteiten zich niet direct opdringen.

De Koningsweg in Arnhem is zo’n plek. Het is een door de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog gebouwd militair terrein dat ze vermomden als authentiek Duits dorpje. Na de oorlog bleef de militaire functie nog een tijd bewaard, en een paar jaar terug is het verkocht aan een projectontwikkelaar die er woningen wil gaan bouwen. Tot die tijd houdt het Arnhemse kunstcollectief G.A.N.G. het gebied open met verschillende activiteiten.

Op 1 oktober gaat de Stadsklas hard kijken in Arnhem. Melle Smets en Hans Venhuizen zullen, aangevuld door kunstenaar Hans Jungerius, de ogen van deelnemers openen voor de onvermoede kwaliteiten van de Koningsweg en omgeving.

Antwerpen

Les 5: De opdracht voor verandering

Hoe start je een ruimtelijk veranderingsproces zonder direct een ruimtelijk ontwerp te willen realiseren? In Antwerpen zal architect Tim Devos (NDVR) deelnemers betrekken bij de complexiteit van het opstellen van een ontwerpopgave en de manier waarop bewoners daarin kunnen participeren. Dat doet hij aan de hand van de wijk Dam en het Slachthuisterrein dat komende jaren een grootschalige transformatie moet ondergaan. Koen Wynants (Antwerpen aan t Woord) treedt op als side-kick.

Onder leiding van

Tim Devos (Ndvr)
Koen Wynants

Ndvr, bestaande uit drie jonge architecten/stedenbouwkundigen, speelt in op ruimtelijke veranderingsprocessen van een stad of wijk. Wanneer bewoners, lokale overheden en bedrijven nieuwe mogelijkheden krijgen of bestaande opties zien verdwijnen. Het moment dat een buurtgroepering op staat of een concrete nieuwe toekomstvisie zich aandient. Ndvr grijpt dit momentum van de stedenbouw aan om publiek debat en sociale innovatie te organiseren, vanuit het geloof dat een ruimtelijke ingreep meer is dan een alleen een fysieke verandering. Op deze manier gaat ndvr op zoek naar de nieuwe positie die de ruimtelijke planner kan bekleden binnen ruimtelijke veranderingsprocessen en welke rollen, instrumenten en vaardigheden deze ‘nieuwe’ professional daarbij kan hanteren.

Stadsklas #5

De wijk Dam in Antwerpen-Noord is een volkse buurt die aan het begin staat van ingrijpende verandering. De stad heeft daar de ambitie om de oude slachthuissite te herontwikkelen. Vleesverwerkende bedrijven moeten wijken voor nieuwe woningen, scholen, KMO en open ruimte. Het project zou deze kleine wijk doen verdubbelen in oppervlakte en inwonersaantal. De wijk krijgt fysiek een nieuw aangezicht maar ook de bevolkingssamenstelling, gewoontes en gebruiken en lokale netwerken veranderen. Steunend op een lange traditie van inspraak en participatie in de wijk, ijvert een lokale bewonersorganisatie voor directe betrokkenheid reeds vroeg in het planproces. Ndvr tracht deze betrokkenheid te organiseren en kanaliseren door op basis van een productief debat op zoek te gaan naar ruimtelijke randvoorwaarden voor het project. Samen met bewoners proberen we de buurt te begrijpen en na te denken over de toekomst van deze plek van ‘van alles een beetje’ aan de rand van de stad, waar wonen en werken vermengd zijn en waar een sterk sociaal netwerk opweegt tegen een soms schrijnend isolement. Op een interactieve manier neemt ndvr de deelnemers aan de Stadsklas mee in dit lopende verhaal en toont in situ welke lokale aangrijpingspunten er ontdekt worden om de opdracht vorm te geven.

Park Groot Schijn dient als spiegel voor wat in de Dam staat te gebeuren. In dit project werd er op zoek gegaan naar een nieuwe identiteit voor een versnipperde plek aan de stadsrand, gekenmerkt door een enorme veelheid aan gebruikers en verschillende belangen, waar nu een landschapspark wordt gerealiseerd. Koen Wynants, is coördinator van de organisatie Antwerpen aan ’t Woord die een belangrijke rol vervult in dit proces. Als gevolg van het feit dat de stad een klassiek en gesloten proces voerde, was er een gebrek aan betrokkenheid van de enorme diversiteit aan gebruikers aanwezig op het terrein. Antwerpen aan ’t Woord richtte een werkgroep op met een aantal sleutelfiguren die als belangrijkste taak had om de verschillende gebruikers te verenigen. Zo werd de hand uitgestoken naar de stad om verder samen het project vorm te geven. De Stad reageerde positief op dit verzoek wat voor het eerst leidde tot de ondertekening van een Charter tussen de stad, vertegenwoordigers van gebruikers en bewoners en Antwerpen aan ’t Woord. Eind 2010 ontvingen alle betrokken partners de tweejaarlijkse Vlaamse Ruimtelijke planningsprijs voor dit traject.

Brussel

Les 6: Het onbenutte benutten

Zijn cafés de nieuwe publieke ruimte? Hoe maak je het Meccano voor de stad? En kun je met de buurt je eigen water zuiveren? De eerste Stadsklas van jaargang 2015 brengt een bezoek aan Brussel. De les die daarbij centraal staat is: hoe benut je het onbenutte potentieel in de stad?

Onder leiding van

Thomas Lommée
Jim Segers

Gidsen Thomas Lommée van Intrastructures en Jim Segers van Citymine(d) hebben beide hun praktijk in Brussel en nemen speciaal voor de Stadsklas een selecte groep deelnemers mee naar bijzondere plekken in de Belgische hoofdstad waar nieuwe vormen van stedenbouw in de praktijk worden gebracht.

Stadsklas #6 Stadsklas #6

Op het programma staat onder meer een bezoek aan de werkplaats van OpenStructures, een open source modulair design-project en we worden ontvangen bij Friche Eggevoort, waar wordt geëxperimenteerd met het lokale watersysteem en gelijktijdig een nieuwe stadsrivier wordt gemaakt.

Amsterdam

Les 7: Hoe bouw ik een community?

Een community bouwen is één ding, deze onderhouden, ontwikkelen en behouden is een tweede. Over hoe je dat doet gaat de tweede Stadsklas van 2015.

Onder leiding van

Elien van Riet
Steven Delva

Dat gebeurt aan de hand van twee praktijk-voorbeelden: de NDSM-werf en De Ceuvel, beide broedplaats, maar vanuit andere belangen en vraagstukken georganiseerd. Waar de NDSM-werf zich na 15 jaar buigt over de vraag hoe ze zich als community en alternatieve plek kunnen blijven manifesteren, is De Ceuvel pas net begonnen met het bouwen van een gemeenschap.

Stadsklas #7

Gidsen Elien van Riet en Steven Delva nemen deelnemers mee langs beide plekken waarbij we ook een groot aantal andere betrokkenen zullen spreken. Ze lichten toe hoe zij de communities mee helpen te ontwikkelen en gaan in gesprek over de vraag welke rol er is weggelegd voor de communities bij de ontwikkeling van de stad en Amsterdam-Noord in het bijzonder.

Oostende

Les 8: Landlopen

Gids Hans Jungerius wijdt deelnemers aan deze Stadsklas in in de vaardigheid van het landlopen: langzaam en ogenschijnlijk doelloos rondlopen, onderwijl speurend en stuitend op sporen die ons confronteren met veranderende opvattingen over onze omgeving. De sporen getuigen van genadeloos optimisme, onachtzaamheid, politieke ambities, ijdelheid, scheppingswaan en andere menselijke (on)deugden. We maken een reis door de tijd en ervaren hoe betrekkelijk visies op ruimte, stad en landschap zijn. Soms is dat confronterend, soms hilarisch maar meestal verrassend en leerzaam.

Onder leiding van

Hans Jungerius

Centraal in deze wonderlijke expeditie staat de wijze waarop de Aboriginals hun omgeving interpreteren. We gaan proberen Oostende door hun ogen te bekijken en bezoeken zélfs de Vlaamse versie van Ayers Rock; de bekende en heilige rode zandsteenberg in het midden van Australië. Voor de Aboriginals is het hele landschap bezield en nauw verweven met voorouderverering, mythes en scheppingsverhalen. De verhalen van sporen in het landschap vormen voor hen een belangrijke manier van oriëntatie. Tjukurpa (Droomtijd) noemen ze dat. Het fundamentele beginsel van deze Droomtijd is dat mensen en het landschap onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Hans Jungerius is er van overtuigd dat dit niet alleen voor Australië en de Aboriginals geldt maar voor iedereen en elke plek.

Stadsklas #8

Volgens de Aboriginals reisden in de Droomtijd grote voorouderlijke wezens door het hele land voor het uitvoeren van opmerkelijke prestaties van schepping en vernietiging. Zijn vormden het landschap zoals we dat vandaag kennen. Het landschap van de Lage Landen vormt een staalkaart van veranderende mens- en wereldbeelden van voorgaande generaties. De sporen van ingrepen uit het verleden en heden bieden ons mogelijk een doorkijkje naar de toekomst.

Stadsklas #8

Deze Stadsklas vindt plaats in de context van de Research Residency Oostende Troost en Verzet (13-18 september 2015), een zesdaags residentieproject waarbij een internationale groep van kunstenaars, onderzoekers, denkers, activisten en architecten kennis en praktijken rond pertinente maatschappelijke issues ontwikkelen in relatie tot mens en kunst.

Rotterdam

Les 9: Flourishing Waste

During this Stadsklas we learn to see the value of waste disposal. We look at different ways how trash expresses and gives meaning to our daily living circumstances. And we will learn how trash contributes to different forms of urban development and planning. The travel starts in the former setting of swimming paradise Tropicana Rotterdam, a laboratory of innovative entrepreneurship, and debouches via bunkered silt deposits, recreation and nature parks at the seashore. By means of bike, boat, metro, and train along river Meuse we will accomplish the travel.

Onder leiding van

Hans Jungerius
Floris Schiferli
Duzan Doepel

This Stadsklas explores how former landfills of different kinds of waste – from garbage and waste (debris) to chemicals and dredging- have transformed into complete different, new types of landscapes and urban environments. We will visit the eldest Protest woods of the Netherlands, make the acquaintance of the home of pine marten, experience idyllic primordial nature and come across wander paths. As we follow the Meuse and the New Waterway, the scale of the waste landscape enlarges and becomes fierce. The land tongue of Rozenburg and the National ‘forgotten pit’ of the C2 landfill on the Maasvlakte are some of the highlights of this memorable exploration along modern and often unintended landscapes.

The Stadsklas accommodates up to twelve people. Costs for professionals € 99 and students € 49 (excl. VAT and travel expanses public transport, including catering throughout the day). Please bring your own bike.

About the guides

Hans Jungerius is an explorer of undefined, hidden stories behind the ways we plan and use our world. He takes the participants along improper used places along the river, and through forms of ‘hard looking’ aiming to show the different ways of how we make/ create (future) history.

Floris Schiferli is urban planner and partner of Superuse Studios, a design studio that makes optimal use of locally sourced ‘waste’ in new design solutions. He is one of the initiators of Tropicana BlueCity010.

Duzan Doepel is architect of among others HAKA Recycle Office and the Green Machine (Tarwewijk) Rotterdam.

This edition of the Stadsklas is organised with the Rotterdam Academy of Architecture (RAvB) / Lectureship Future Urban Regions (FUR) and takes place in the thematic context of the curriculum ‘waste as resource’ (FUR /RAvB & INSIDE KABK The Hague).

Hoog Catharijne

Les 12: Ruimtelijke conversaties

Afgelopen oktober bezocht de Stadsklas Hoog Catharijne! Iedereen kent deze plek waar treinen, perrons, tassen, winkels, broodjes, vogels, kaartjes, tegels, bruggen, roltrap, kranten, reizen, licht, geluiden, automaten, geuren, snelheden, schoenen, etalages, camera’s, hekken, deuren, muizen, aanbiedingen, terrassen, vuilnisbakken, kippen, kruiden, blikken en zoveel meer samenkomen. Oneindige verlangens vullen de ruimte van Hoog Catharijne. Niet netjes geordend, maar chaotisch op elkaar botsend en soms strijdend om de beschikbare ruimte. En de mensen bewegen daar tussendoor, kijkend, luisterend, rennend, ordenend, zoekend, organiserend, pratend.

Onder leiding van

Lotte van den Berg
Ester van de Wiel

Stel dat je een ruimte niet vanuit het perspectief van jezelf als mens bekijkt, maar vanuit het perspectief van de dingen; een prullenbak, een camera, een informatiebord, een gebouw of een daktuin. Wat voor ruimte zie je dan? En welke mogelijkheden om haar in beweging te brengen en te verbeteren? Deze oefening stond centraal tijdens Stadsklas 12, waarin we onder meer werden ingewijd in de geheimen van de Kippenclub en samen een tijdelijk Parlement van de Dingen hebben gevormd.

Vanuit verschillende disciplines lieten de gidsen, ontwerper Ester van de Wiel en theatermaker Lotte van den Berg, zien hoe ruimte communiceert. Ze kiezen in hun werk voor ongebruikelijke plekken en methodes die tegelijkertijd verwarrend zijn en inzicht bieden. Lotte liet deelnemers de ruimte ervaren volgens de gespreksmethode Parlement van de Dingen, dat geïnspireerd is op het pleidooi van de Franse socioloog Bruno Latour voor het recht van het object. Ester gidste de deelnemers langs de achterkanten van Hoog Catharijne en liet zien wat ervoor nodig is om bestaande ruimte anders te zien en te gebruiken.

De dag vond plaats in het décor van Hoog Catharijne, een van de meest vervreemdende ruimtes die ons land rijk is. Een veelvormig beest, een multifunctionele megastructuur, permanent in transitie, waar dagelijks duizenden mensen doorheen lopen. Mensen die dachten Hoog Catharijne te kennen hadden het mis. De Stadsklas nam ons mee naar plekken die we nooit eerder zagen, waar we achteloos aan voorbij gingen, en liet dingen zien die niet voor zichzelf spraken. Na deze Stadsklas zal Hoog Catharijne nooit meer dezelfde zijn.

Lees hier de terugblik op de twaalfde Stadsklas door Archined! 

Beeldverslag

Onder Hoog Catharijne met Ester van de Wiel. (foto Jannes Linders)
Ondergrondse tour met Ester van de Wiel. (foto Jannes Linders)
jhml1610-9415
Hoog Catharijne backstage. (foto Jannes Linders)
STROOM; stadsklas; Hoog Catharijne; Utrecht;
Op pad door Hoog Catharijne. (foto Jannes Linders)
jhml1610-9375
Op het dak. (foto Jannes Linders)
jhml1610-9618
Lotte van den Berg introduceert het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)
jhml1610-9671
Het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)
STROOM; stadsklas; Hoog Catharijne; Utrecht;
Het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)
Het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)
Het Parlement van de Dingen. (foto Jannes Linders)

Ester van de Wiel

Ester is ontwerper en curator van de publieke ruimte. Ze onderzoekt, ontwerpt en test de publieke ruimte in samenwerking met zowel professionals als amateurs. De schaal van de projecten varieert van klein tot groot; het karakter van onderzoek tot realisatie. Het zoeken binnen de overgereguleerde stad naar de kansen voor avontuur, experiment en vrij spel is een belangrijke drijfveer. Op het dak van Hoog Catharijne realiseerde ze in 2014 de Tuinfabriek in het kader van Call of the Mall, waarmee ze het grootste voedselproducende dak van Nederland wilde creëren. De Tuinfabriek functioneert nog steeds dankzij medewerking van toegewijde bewoners en werknemers.

Hoog Catharijne
De Tuinfabriek.

Lotte van den Berg

Lotte gebruikt de theatrale vorm om verhoudingen tussen mensen zichtbaar te maken, niet alleen binnen de muren van het theater, maar ook daarbuiten. Ze werkt in de publieke ruimte van steden over de hele wereld om juist daar zichtbaar te maken wat al is. Beelden, bewegingen en scènes worden met aandacht voor het detail teruggebracht tot de essentie. Momenteel werkt ze met Building Conversation, een collectief van kunstenaars en aanverwanten, aan de ontwikkeling van de gesprekken. Vanuit een grote interesse voor gesprekstechnieken uit verschillende culturen en vanuit een nieuwsgierigheid naar de werking van het gesprek als plek voor ontmoeting, startten ze een onderzoek met de centrale vraag: ‘Hoe spreken we met elkaar en hoe zouden we met elkaar kunnen spreken?’.

agoraphobia
Agoraphobia (Pleinvrees) van Lotte van den Berg.

Zowel Ester als Lotte werken tijdens deze Stadsklas door op hun ervaringen in Hoog Catharijne tijdens Call of the Mall (2013), een project van stichting Kunst in het Stationsgebied.

theepot-verdwijnt-van-hoog-catharijne
Theepot van Lily van der Stokker op Hoog Catharijne.